CHEO CHEO: Loài Guốc Chẵn tí hon

Loài Cheo cheo, tên tiếng Anh nguồn gốc Pháp là Chevrolet (hươu nhỏ), là một loài vật guốc chẵn kỳ lạ so với các loài guốc chẵn khác. Chúng nhỏ như con chó Corgi, nhưng có dạ dày gồm bốn ngăn để giúp tiêu hóa thức ăn. Chúng có đôi răng nanh nhỏ nhưng gây chú ý, đôi chân nhỏ và gầy như chân nai hoặc dê, bộ mặt ngộ nghĩnh dễ thương như con chuột. Thậm chí một giống của loài này còn có thể bơi! Tuy nhiên, chúng không phải là họ nai, họ dê, hay là họ chuột. Chúng là một loài thú guốc chẵn, nhai lại đặc biệt, vì chúng dường như không hề thay đổi suốt hơn 34 triệu năm trước!

GIỚI THIỆU VỀ LỊCH SỬ

Động vật nhai lai là bất kỳ loài động vật có móng guốc nào ăn theo hai giai đoạn. Các ví dụ điển hình là bò, cừu, dê, trâu và nai.

Giai đoạn 1: Ăn thức ăn và nuốt vào dạ dày.

Giai đoạn 2: Ợ ra thức ăn ra miệng để nhai lại.

Loài Cheo cheo này, thuộc họ Tragulidae, là loài động vật nhai lại nhỏ nhất thế giới và cũng là một trong loài nhai lại cổ nhất, vì đã tồn tại từ thế Tiệm Tân Oligocene (34 triệu năm trước) cho đến thế Trung Tân Miocene (5 triệu năm trước) mà không thay đổi nhiều. Thời gian giữa hai thời niên đại cũng sản sinh ra nhiều loài thú nổi bật như: loài ngựa Miohippus, loài ăn thịt Hyaenodon, loài cá voi như Basilosaurus, cá mập Megalodon, v.v. Cheo cheo có các họ hàng tuyệt chủng được phát hiện ở phía Bắc Pakistan và các nơi khác ở châu Á, châu Âu và châu Phi. Bây giờ thì chỉ có tổng cộng là 10 loài cheo cheo còn sống sót, được chia ra làm 3 chi.

Họ Tragulidae

Chi Moschiola (sống ở Ấn Độ và Sri Lanka)

  • Indian spotted chevrotain, Moschiola indica

  • Sri Lankan spotted chevrotain, Moschiola meminna

  • Yellow-striped chevrotain, Moschiola kathygre

Chi Hyemoschus (Châu Phi):

  • Cheo cheo nước, Hyemoschus aquaticus

Chi Tragulus (sống ở các vùng Đông Nam Á):

  • Java mouse-deer, Tragulus javanicus

  • Cheo cheo Nam Dương hay kanchil, Tragulus kanchil

  • Greater mouse-deer, Tragulus napu

  • Cheo cheo Philippine, Tragulus nigricans

  • Cheo cheo Việt Nam, Tragulus versicolor

  • Cheo cheo của Williamson, Tragulus williamsoni

Trong số tất cả các loài cheo cheo phía trên, chỉ có hai loài nổi tiếng hơn so với các loài khác: Cheo cheo nước và cheo cheo Nam Dương. Những loài còn lại khác thì rất khó có thể biết được bởi vì tính tình nhút nhát và lém lỉnh của chúng. Chính vì cái dáng nhỏ bé và cái tính tình này mà các nhà khoa học phải mất nhiều năm để chỉ có thể quay một cận cảnh chúng. Theo như một ví dụ, cheo cheo lưng bạc của Việt Nam được một nhà khoa học Anh Oldfield Thomas vào năm 1910. Mãi cho đến 80 năm sau, một đoàn thám hiểm Việt-Nga mới mua được một con cheo cheo đực từ mấy ông thợ săn. Rồi mãi tới gần 30 năm sau đó nữa, năm 2019 các nhà khoa học đặt camera để sau khi nghe từ người dân địa phương. Khoảng 1 thế kỷ trôi qua mà cheo cheo Việt Nam chỉ được tìm thấy 3 lần. Hãy thử nghĩ xem tìm những loài cheo cheo khác khó đến cỡ nào!

Cheo cheo Nước

Tên khoa học: Hyemoschus aquaticus.

Kích thước: Chiều dài từ đầu tới cuối thân khoảng 45 - 85 cm, đuôi dài 7.5-17 cm. Nặng 7 - 16 kg.

Nơi sống: Phần Tây châu Phi nhiệt đới, từ Sierra Leone tới Congo.

Mồi: Ăn cây cỏ và các trái cây như quả sung, hạt cọ, và sa kê. Tuy nhiên, chúng đôi khi cũng có thể ăn côn trùng, cua và thậm chí là thịt và cá chết.

Tình trạng: Ít quan tâm.

Không giống như họ hàng châu Á của chúng, loài cheo cheo nước lại sống ở châu Phi. Giống như họ hàng của chúng, loài này cực kỳ nhút nhát và luôn chạy trốn khỏi bất kỳ nguồn nguy hiểm nào, bao gồm cả các nhà nghiên cứu. Và không giống như họ hàng của chúng, chúng có thêm một mẹo tuyệt chiêu vừa mới hơn và ướt hơn để chạy trốn.

Chúng biết bơi!

Nói đúng hơn là, chúng chạy dọc theo lòng sông vào tối đa 5 phút. Sau khi bơi xong, chúng sẽ nổi cái đầu lên trên, dưới những bóng tối và đám cây để xem nó đã tẩu thoát chưa. Video ở dưới đây mô tả cách cheo cheo nước chạy trốn khỏi con đại bàng một cách kỳ diệu.

CHEO CHEO Nam Dương

Tên khoa học: Tragulus kanchil.

Kích thước: Chiều dài 45 cm. Nặng 1-2 kg.

Nơi sống: Suốt cả Đông Nam Á.

Mồi: Ăn các loại cây cỏ trái cây như quả rơi, nấm, chồi và lá non.

Tình trạng: Ít quan tâm.

Đây là loài cheo cheo nhỏ bé nhất thế giới, chỉ nặng ở khoảng 1 đến 2 kg. Chúng nhỏ xíu đến mức mà một người lớn có thể ôm ấp nó trong một vòng tay như con mèo.

Một điều vui nhộn đối với loài này là nhân vật trong các câu chuyện dân gian của Malaysia và Indonesia: Sang Kancil. Sang Kancil là một cậu cheo cheo Nam Dương yếu đuối và nhỏ bé nhưng lại nhanh nhảu và thông minh, và cậu đã đánh bại và gây mệt mỏi các đối phương to và mạnh (như hổ, nông dân, voi và cá sấu) bằng các mưu mẹo của mình.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG

  • Cheo cheo rất nhát gan và khó bắt, và thường sống đơn lẻ hoặc thành một cặp. Chúng chỉ tập hợp lại với nhau để giao phối, hoặc là đánh nhau để giành các vùng lãnh thổ. Chúng không có sừng như trâu bò hoặc gạc như hươu nai, nhưng cả hai giới có răng nanh trên và to. Loài đực có răng nanh to hơn con cái, và dùng chúng cho những trận chiến lãnh thổ nhỏ đáng yêu của chúng.